10 mitów o pompach ciepła. Co mówią fakty?

1. Mit: pompy ciepła działają tylko w nowych budynkach

Fakt: pompy ciepła z powodzeniem stosuje się również w budynkach istniejących. W Niemczech w 2023 roku sprzedano 365 tys. pomp ciepła do ogrzewania, z czego aż 85 proc. trafiło do budynków istniejących.

Reklama

Badania terenowe, m.in. prowadzone przez Fraunhofer ISE, potwierdzają skuteczną pracę pomp ciepła także w starszych budynkach. Nowe, energooszczędne budynki zapewniają wprawdzie korzystniejsze warunki pracy, przede wszystkim dzięki niższym temperaturom obiegu grzewczego, ale nie oznacza to, że w starszych budynkach pompy ciepła nie działają efektywnie.

2. Mit: pompy ciepła działają tylko z ogrzewaniem podłogowym

Fakt: pompy ciepła mogą współpracować zarówno z ogrzewaniem podłogowym, jak i grzejnikami czy konwektorami wentylatorowymi. Dla efektywności kluczowa jest przede wszystkim temperatura zasilania – im niższa, tym korzystniej.

Badania monitoringowe Fraunhofer ISE pokazują, że pompy ciepła dobrze radzą sobie także w instalacjach grzejnikowych. W niektórych przypadkach osiągana efektywność była nawet wyższa niż w domach z ogrzewaniem podłogowym.

Współczesne urządzenia mogą pracować z temperaturą zasilania 55°C, a wiele modeli osiąga nawet 75°C. To istotna różnica w porównaniu z dawnymi pompami ciepła, które miały znacznie większe ograniczenia.

3. Mit: dom trzeba najpierw kompleksowo ocieplić

Fakt: termomodernizacja jest korzystna niezależnie od rodzaju ogrzewania, ale nie jest warunkiem koniecznym do zastosowania pompy ciepła.

Badania monitoringowe pokazują, że pompy mogą skutecznie pracować także w starszych, nieocieplonych budynkach. Duże znaczenie ma temperatura obiegu grzewczego. W wielu starych domach grzejniki są przewymiarowane, dzięki czemu możliwe jest obniżenie temperatury zasilania.

Czasem wystarczają również mniejsze działania, np. wymiana pojedynczych grzejników na modele umożliwiające przekazywanie tej samej ilości ciepła przy niższej temperaturze.

4. Mit: dom nie będzie wystarczająco ciepły

Fakt: o temperaturze w pomieszczeniach decydują przede wszystkim straty energii oraz odpowiednio dobrana powierzchnia i temperatura ogrzewania.

Współczesne pompy ciepła są projektowane tak, aby zapewnić odpowiednią temperaturę zasilania również zimą. Badanie przeprowadzone w Wielkiej Brytanii na 4600 domach wykazało, że wymiana grzejników lub termomodernizacja są potrzebne rzadziej, niż wcześniej zakładano.

Pompa ciepła pracuje zwykle w sposób bardziej równomierny niż tradycyjny kocioł. W efekcie użytkownicy często wskazują na wyższy komfort cieplny po zmianie systemu ogrzewania.

5. Mit: pompy ciepła nie działają przy ujemnej temperaturze

Fakt: pompy ciepła mogą pracować przy bardzo niskich temperaturach zewnętrznych. Nieprzypadkowo szczególnie dużo takich urządzeń stosuje się w krajach skandynawskich. W 2024 roku na 1000 gospodarstw domowych przypadały 632 zainstalowane pompy ciepła w Norwegii, podczas gdy w Polsce było ich 52.

Współczesne urządzenia mogą działać nawet przy temperaturach sięgających -20°C, a badania prowadzone w bardzo zimnym klimacie potwierdzają możliwość ich pracy również przy znacznie niższych temperaturach. W badaniu z Alaski przy -35°C średnia efektywność wyniosła 1,8.

Pompa ciepła może pobierać energię cieplną z powietrza również poniżej 0°C. Z punktu widzenia termodynamiki istotne jest bowiem to, że temperatura powietrza pozostaje wyższa od zera absolutnego.

6. Mit: pompy ciepła są bardzo głośne

Fakt: współczesne pompy ciepła są znacznie cichsze niż starsze urządzenia. W ciągu ostatnich 20 lat poziom emisji akustycznej obniżono o około 10–15 dB(A).

Nie oznacza to, że wszystkie urządzenia są równie ciche. Szczególne znaczenie ma prawidłowy dobór i lokalizacja pompy, zwłaszcza w przypadku urządzeń powietrze–woda. W razie potrzeby można stosować dodatkowe rozwiązania ograniczające hałas np. obudowy dźwiękochłonne.

7. Mit: eksploatacja pompy ciepła jest droższa niż ogrzewania gazowego

Fakt: przy odpowiedniej efektywności pompy ciepła jej koszty eksploatacji mogą być niższe niż kotła gazowego.

Przy założeniu efektywności pompy na poziomie 3,4, sprawności kotła gazowego 90 proc., domu o powierzchni 150 m² oraz zapotrzebowaniu na ciepło wynoszącym 150 kWh/m² rocznie, roczny koszt ogrzewania pompą ciepła przy cenie energii elektrycznej 1 zł/kWh wynosi około 6620 zł. W przypadku gazu, przy cenie 0,34 zł/kWh, jest to około 8500 zł.

W takim przykładzie pompa ciepła oznacza koszt niższy o około 1900 zł rocznie, czyli 22 proc. Kluczowa jest przy tym efektywność urządzenia. Przy przyjętych cenach próg opłacalności względem kotła gazowego wynosi około 2,6, podczas gdy średnia efektywność pomp ciepła w budynkach istniejących wynosi 3,4.

8. Mit: ze względu na zużycie prądu pompy ciepła nie są przyjazne klimatowi

Fakt: wpływ pompy ciepła na emisję CO₂ zależy zarówno od jej efektywności, jak i od sposobu wytwarzania energii elektrycznej.

W Polsce elektroenergetyka nadal w dużej mierze opiera się na węglu, ale emisyjność prądu spada. Według KOBiZE wskaźnik emisji dla energii elektrycznej zużywanej przez odbiorców końcowych wyniósł w 2024 roku około 553 g CO₂/kWh, wobec 597 g rok wcześniej.

Przy efektywności pompy ciepła 3,4 ogrzewanie nią emituje w takich warunkach około 163 g CO₂ na kWh dostarczonego ciepła. Dla kotła gazowego przy sprawności 90 proc. jest to około 224 g CO₂/kWh. Oznacza to redukcję emisji o około 27 proc.

Wraz ze spadkiem emisyjności polskiej energetyki przewaga ta będzie się zwiększać.

9. Mit: pompy ciepła nadają się tylko do domów jednorodzinnych

Fakt: pompy ciepła są również stosowane w budynkach wielorodzinnych. W bazie przykładów projektu „Annex 62” pod koniec 2025 roku znajdowało się niemal 100 instalacji z wielu krajów.

Dobrym przykładem szybkiego rozwoju tej technologii jest Francja, gdzie udział pomp ciepła w nowo budowanych budynkach wielorodzinnych wzrósł z 4 proc. w 2018 roku do 45 proc. w 2023 roku.

Zastosowanie pomp ciepła w budynkach wielorodzinnych jest jednak bardziej złożone niż w domach jednorodzinnych. Wynika to m.in. z większych wymagań dotyczących temperatury zasilania, przygotowania ciepłej wody użytkowej oraz kwestii administracyjnych i logistycznych.

10. Mit: grzałka elektryczna pracuje bardzo często i generuje wysokie koszty

Fakt: grzałki elektryczne są elementem wspomagającym instalacji pomp ciepła powietrze–woda. W prawidłowo zaprojektowanym systemie uruchamiają się zazwyczaj tylko przez kilka godzin w roku, przy bardzo niskich temperaturach lub w sytuacjach awaryjnych.

Badania monitoringowe wykazały, że w wielu instalacjach grzałki nie uruchamiały się w ogóle. Średni udział grzałek w całkowitym zużyciu energii elektrycznej wynosił mniej niż 2 proc.

Obawy dotyczące wysokich kosztów związanych z grzałkami wynikają w dużej mierze z wcześniejszych generacji pomp ciepła, które miały większe problemy z zapewnieniem wymaganej mocy i temperatury.

Co mówią dane?

Wiele popularnych przekonań dotyczących pomp ciepła pochodzi z czasów, gdy technologia była mniej dojrzała, albo wynika z mylenia warunków optymalnych z koniecznymi.

Współczesne pompy ciepła mogą pracować zarówno w nowych, jak i istniejących budynkach, także z instalacjami grzejnikowymi. Nie wymagają też automatycznie kompleksowej termomodernizacji. Działają przy ujemnych temperaturach, a poziom ich emisji akustycznej w ostatnich dwóch dekadach wyraźnie się zmniejszył.

Dane dotyczące kosztów i emisji pokazują ponadto, że przy odpowiednich parametrach pompa ciepła może być tańszym i mniej emisyjnym źródłem ogrzewania niż kocioł gazowy. Technologia znajduje również coraz szersze zastosowanie w budynkach wielorodzinnych. Ostateczna efektywność każdej instalacji zależy jednak od konkretnego budynku, projektu systemu, temperatury zasilania, ustawień urządzenia oraz lokalnych cen energii.

Źródło: Pompuj Ciepło z Głową